-
De expert kan veel. Maar hij kan niet voor ons kiezen.
Stel dat wetenschappers met grote zekerheid kunnen berekenen dat een bepaalde maatregel levens redt. Is die maatregel dan automatisch juist? Nee. Want er ontbreken nog een paar vragen. Hoeveel vrijheid mag ervoor worden opgeofferd?Hoeveel geld?Welke andere risico’s accepteren we daardoor?Wie betaalt?Wie profiteert?En hoeveel onzekerheid vinden we maatschappelijk aanvaardbaar? Dat zijn geen wetenschappelijke vragen. Wetenschap kan…
-
Wanneer werd ‘behoud’ eigenlijk een vies woord?
Vraag een bestuurder naar innovatie en de kans is groot dat er onmiddellijk enthousiasme ontstaat.Vraag dezelfde bestuurder wat er de komende twintig jaar absoluut behouden moet blijven. Dan wordt het gesprek ingewikkelder. Dat is vreemd. Want vrijwel alles waarvan wij dagelijks profiteren bestaat dankzij mensen die iets hebben onderhouden. Bruggen.Kennis.Taal.Vakmanschap.Rechtsregels.Scholen.Bedrijven.Landschappen.Instituties.Zelfs vrijheid moet worden onderhouden. Toch…
-
Iedereen was betrokken. Niemand besloot.
We zijn buitengewoon goed geworden in het organiseren van verantwoordelijkheid. Er zijn stuurgroepen, klankbordgroepen, adviescommissies, toetsingskaders, juridische controles en evaluaties. Bij belangrijke besluiten zijn soms tientallen mensen betrokken. Dat klinkt zorgvuldig. Maar probeer achteraf eens een eenvoudige vraag te stellen:Wie besloot dit eigenlijk? Dan wordt het interessant. De commissie adviseerde.De bestuurder volgde het advies.De uitvoeringsorganisatie…
-
Het einde van de universiteit?
Universiteiten hebben eeuwenlang een bijzondere positie gehad in onze samenleving. Niet omdat wetenschappers altijd gelijk hebben. Niet omdat professoren betere mensen zijn. Maar omdat de universiteit bij uitstek de plek zou moeten zijn waar beweringen worden getoetst aan bewijs. Een hypothese mag beledigend zijn. Een conclusie mag politiek ongewenst zijn. Een onderzoeker mag onaangenaam zijn.…
-
Niet elk lijden maakt je sterker
Er bestaat een hardnekkige behoefte om van elk verdriet een les te maken. Tegenslag zou je sterker maken. Verlies zou verdieping brengen. Pijn zou uiteindelijk ergens goed voor zijn. Dat klinkt hoopvol. Soms is het zelfs waar.Maar niet altijd. Sommige ellende maakt een mens niet wijzer, maar moe. Niet milder, maar wantrouwig. Niet dieper, maar…
-
Wantrouwen is bijzonder betrouwbaar
Wantrouwen heeft een indrukwekkend vermogen om zichzelf te bewijzen. Wie een ander benadert vanuit de overtuiging dat deze toch niet zal luisteren, gaat vanzelf iets harder praten. De zinnen worden korter. De vragen verdwijnen. Wat overblijft is een boodschap die vooral duidelijk maakt dat luisteren inmiddels niet meer nodig wordt gevonden. En inderdaad: de ander…
-
Van 666 naar het algoritme
In 2004 schreef ik over een computerprogramma dat in woorden en namen het getal 666 kon opsporen. Het programma werkte uitstekend. Dat was precies het probleem. Wie de juiste rekensleutel koos, kon aantonen dat Hitler 666 was. Maar dezelfde methode leverde ook Sherlock Holmes, Hoenderloo, koffiemolen en lantaarnpaal op. Met voldoende creativiteit bleek het Getal…
-
Gezien worden is niet hetzelfde als geregistreerd zijn
We worden tegenwoordig uitstekend bekeken. Camera’s zien ons de winkel binnenkomen. Websites weten waar we gisteren naar zochten. Zorgsystemen registreren onze beperkingen, voorkeuren en afwijkingen. Zelfs het horloge om onze pols heeft inmiddels een mening over onze nachtrust. Aan aandacht dus geen gebrek.Toch is bekeken worden iets anders dan gezien worden. Bekeken worden levert gegevens…
-
Ook mist is een landschap
Organisaties houden van zekerheid. Ze maken jaarplannen, prognoses, scenario’s en risicomatrices. Daarin wordt de toekomst overzichtelijk verdeeld over vakjes, kleuren en waarschijnlijkheden. Het onbekende krijgt een percentage en is daarmee bestuurlijk grotendeels opgelost. Mensen doen hetzelfde. We maken plannen voor onze loopbaan, gezondheid en relaties. Niet omdat de toekomst zich daaraan houdt, maar omdat een…