“Zijn wie je echt bent” klinkt warm, bijna bevrijdend. Toch roept die zin bij mij weerstand op. Alsof er ergens diep vanbinnen een vaste, ware versie van onszelf verborgen ligt die alleen nog ontdekt hoeft te worden.
Maar is een mens wel zo statisch?
Zelfs biologisch gezien zijn we niet in beton gegoten. Hoewel we een groot deel van onze zenuwcellen behouden, is ons brein voortdurend in verbouwing. Steuncellen vernieuwen zich je hele leven lang, in de hippocampus – betrokken bij leren en geheugen – ontstaan mogelijk zelfs nieuwe neuronen, en bovenal: het netwerk tussen onze hersencellen past zich elke dag aan. Nieuwe verbindingen ontstaan, oude verdwijnen. Als ons brein al een levend, veranderend netwerk is, waarom zouden we onze identiteit dan zien als een vaststaand eindpunt?
Als ik terugkijk naar mezelf van twintig of dertig jaar geleden, herken ik de contouren nog wel, maar ik zou die persoon nu niet meer zijn. Niet omdat ik toen ‘nep’ was en nu eindelijk ‘echt’, maar omdat het leven sindsdien zijn werk heeft gedaan. Waar ik vroeger stellig aan vasthield, kijk ik nu met meer mildheid tegenaan. Wat toen ondenkbaar leek, is nu vanzelfsprekend.
Misschien zijn we minder een afgerond zijn en meer een voortdurend worden. We veranderen door ervaringen, relaties, keuzes, verlies, succes en twijfel. Wie we vandaag zijn, is niet simpelweg dezelfde persoon als tien jaar geleden. En wie we morgen zijn, staat ook niet vast.
Dat maakt de vraag “wie ben ik echt?” misschien minder interessant dan de vraag: “wie ben ik aan het worden?”
Die tweede vraag opent iets. Ze suggereert ontwikkeling, beweging en verantwoordelijkheid. Je hoeft niet op zoek naar een verborgen essentie. Je mag jezelf mede vormgeven.
Juist in de hulpverlening vind ik dat verschil belangrijk. “Worden wie je echt bent” kan onbedoeld de indruk wekken dat er één juiste versie van jezelf bestaat. Alsof je kunt afdwalen van je ware kern.
Misschien is het menselijker om te zeggen: je bent nooit af. Je bent steeds opnieuw in verhouding tot wat je meemaakt, wat je kiest en hoe je betekenis geeft aan je leven.
Niet: zijn wie je echt bent.
Maar: onderzoeken wie je aan het worden bent.