Waarom Europa kiest voor de uitgang
Rob de Wijk heeft gelijk wanneer hij stelt dat Europa meer eenheid nodig heeft. In een wereld waarin macht opnieuw telt, waarin defensie, technologie, energie en grondstoffen strategische wapens zijn geworden, kan Europa zich geen politieke versnippering meer permitteren. Maar één ding blijft vaak onuitgesproken: echte vereniging vraagt offers. En juist die offers weigert Europa te brengen.
We leven in een huwelijk zonder liefde. De Europese landen weten dat ze elkaar nodig hebben, maar niemand wil werkelijk samenvallen met de ander. Brussel is daarbij niet de leider geworden, maar de relatietherapeut die met spreadsheets, routekaarten en voortgangsrapportages probeert te redden wat nooit echt een bezield project is geworden.
De verstikking door beheer
De harde waarheid is dat Europa niet meer dynamisch is, maar voorzichtig. We hebben onze ambitie ingeruild voor procedures. Waar andere machtsblokken versnellen, reguleert Europa. Waar anderen investeren, consulteren wij. Waar anderen risico nemen, organiseren wij toezicht.
Dat is niet alleen zichtbaar in AI, waar Europa vooral bekend werd om regelgeving voordat het zelf dominante technologiebedrijven voortbracht. Het is ook zichtbaar in defensie, waar gezamenlijke urgentie telkens botst op nationale belangen, industriële bescherming en eindeloze afstemming. En het is zichtbaar in de economie, waar kapitaal, talent en schaal te vaak verdwijnen naar de Verenigde Staten, omdat daar de sprong groter mag zijn en de rem minder snel wordt ingetrapt.
Europa bestuurt alsof de toekomst een verlengstuk van het verleden is. Maar dat is geen strategie. Dat is het managen van verval.
Een systeem dat niet meer past
Onze democratische instituties zijn niet waardeloos. Integendeel. Ze hebben ons decennialang vrede, rechtszekerheid en welvaart gebracht. Maar ze zijn ontworpen voor een wereld waarin tijd nog een bondgenoot was. Voor een wereld van overleg, schaarste, compromis en geleidelijke aanpassing.
Die wereld bestaat niet meer.
De huidige werkelijkheid beweegt exponentieel. AI verandert kenniswerk. Geopolitieke rivalen denken in invloedssferen. Energie is machtspolitiek geworden. Data, chips en infrastructuur zijn de nieuwe slagvelden. In zo’n wereld wordt traagheid zelf een strategisch risico.
Politiek verbruikt in dit stadium steeds meer draagkracht, maar produceert steeds minder daadkracht. De motor draait nog, de lampjes branden, de vergaderingen gaan door, de agenda’s worden voller. Maar de beweging ontbreekt. Europa staat stationair te draaien terwijl het innovatiekapitaal naar de overkant van de oceaan vertrekt.
De nieuwe orde
Zonder gedeeld narratief, zonder morele overtuiging en zonder bereidheid tot offers verwordt Europa tot een prachtig openluchtmuseum. Een continent met kathedralen, mensenrechtenverklaringen, subsidieprogramma’s en vergaderzalen, maar zonder het vermogen om richting te geven aan de nieuwe tijd.
De tragedie is niet dat Europa te klein is. De tragedie is dat Europa zichzelf klein maakt. Niet door gebrek aan kennis, talent of geschiedenis, maar door gebrek aan wil. We hebben universiteiten, ondernemers, denkers en ingenieurs genoeg. Wat ontbreekt is de moed om te kiezen.
Terwijl wij ons verliezen in administratieve overbelasting, nemen nieuwe, vaak onverwachte ordes de ruimte in. Zij wachten niet tot Europa klaar is met afstemmen. Zij vragen geen toestemming aan onze commissies. Zij bewegen.
Europa zal niet verdwijnen door één grote nederlaag. Het zal verdwijnen door duizend kleine vertragingen. Niet door een invasie, maar door een vergadering. Niet door gebrek aan talent, maar door gebrek aan richting. Niet doordat anderen ons verslaan, maar doordat wij onszelf vooraf hebben dichtgeregeld.
Dat is de tragedie van de procedure: dat zij ooit bedoeld was om beschaving te beschermen, maar nu dreigt te worden wat haar verstikt.