Is de AI-revolutie onze nieuwe Industriële Revolutie?

Rond 1760 gebeurde er iets in Engeland dat niemand toen volledig begreep.
Een machine begon water weg te pompen uit een mijn. Een andere begon textiel sneller te weven dan tien ambachtslieden samen.

De stoommachine van James Watt leek in eerste instantie een handige verbetering. Niet meer dan dat.

Maar honderd jaar later was Europa onherkenbaar veranderd.

Koningen verloren hun absolute macht.
Boeren werden arbeiders.
Lijfeigenschap verdween.
Steden groeiden explosief.
Het licht ging aan.

De Industriële Revolutie was geen technologische upgrade. Het was een maatschappelijke aardverschuiving.

En nu?

Nu bouwen we geen machines die spierkracht vervangen.
We bouwen machines die denkwerk aanvullen.

Van spierkracht naar denkwerk
De stoommachine nam fysieke arbeid over.
AI neemt cognitieve arbeid over.

Dat is een fundamenteel verschil.

De Industriële Revolutie maakte de arbeider afhankelijk van de fabriek.
De AI-revolutie kan de kenniswerker afhankelijk maken van het algoritme.

Maar hier zit de twist.

De drukpers van Johannes Gutenberg democratiseerde kennis.
Het internet deed dat opnieuw.

AI gaat een stap verder.
AI democratiseert niet alleen informatie.
AI democratiseert interpretatie.
En dát is revolutionair.

De bevrijdende kracht
Stel je voor:
Een ondernemer zonder kapitaal kan een wereldbedrijf opzetten.
Een student kan complexe theorie begrijpen zonder professor.
Een verpleegkundige kan richtlijnen analyseren zonder bureaucratische tussenlaag.
Een burger kan wetgeving doorgronden zonder jurist.

AI verlaagt de cognitieve drempel tot macht.

Net zoals stoomkracht de fysieke drempel verlaagde.

Dat is kennisdemocratisering.

En kennis is macht.

Maar hier begint het te schuren
De Industriële Revolutie begon ook niet als emancipatie.

Ze begon met kinderarbeid.
Met uitbuiting.
Met fabrieken waar arbeiders 14 uur per dag werkten.

Pas later kwamen vakbonden.
Pas later kwam kiesrecht.
Pas later kwam herverdeling.

Technologie bevrijdt niet vanzelf.

Ze verschuift macht.

De vraag is dus niet:
Is AI een bevrijdingskracht?

De vraag is:
Voor wie?

Als AI openblijft, concurrerend blijft, toegankelijk blijft, dan kan ze miljoenen mensen krachtiger maken dan ooit.

Als AI geconcentreerd raakt bij een handvol bedrijven en staten, dan krijgen we geen kennisdemocratie maar digitale horigheid.

Geen lijfeigenschap aan landheren.
Maar afhankelijkheid van platformen.

Februari 1760 of februari 2020?
Sommigen zeggen dat we weer in een februari 2020-moment zitten. Dat we de impact onderschatten.

Misschien.

Maar de echte parallel ligt niet bij een pandemie.
Die ligt bij de stoommachine.

Toen begreep niemand dat die machine het koningschap zou ondermijnen.

Vandaag begrijpen maar weinig mensen wat algoritmen gaan doen met macht, arbeid en waarheid.

Europa’s keuze
Europa liep voorop in de eerste Industriële Revolutie.
Wij bouwden fabrieken, spoorlijnen, havens.

Nu lopen we achter in AI-ontwikkeling.

Dat kan betekenen dat we toeschouwer worden in plaats van vormgever.

Wie de infrastructuur van intelligentie bezit, bezit de toekomstige macht.

Dat is geen complot.
Dat is economische logica.

Wakker worden
We staan niet aan het begin van een technologische upgrade.
We staan aan het begin van een machtsverschuiving.

De vraag is of we die verschuiving bewust sturen of later constateren dat we haar hebben ondergaan.

De stoommachine veranderde wie rijk werd.
AI gaat veranderen wie begrijpt.

En wie begrijpt, regeert.