Bijna dagelijks hoor ik Rob de Wijk op BNR betogen dat Europa zich op alle fronten moet verenigen om Amerika geopolitiek te kunnen weerstaan. Het klinkt logisch. Het klinkt rationeel. En het klinkt vooral alsof het nooit zal gebeuren.

Niet omdat het idee dom is, maar omdat het Europa dat dit zou moeten realiseren niet bestaat.

Europa is geen politieke gemeenschap. Europa is een bestuurlijk compromis. Een verzameling landen die elkaar verdragen zolang het economisch uitkomt en elkaar wantrouwen zodra het pijn doet. Dat is geen federatie in wording. Dat is een huwelijk zonder liefde, met Brussel als relatietherapeut.

Vereniging vereist offers. Europa weigert die.
Echte eenwording ontstaat alleen onder druk. Met een gedeelde vijand, een gezamenlijk verhaal en de bereidheid om soevereiniteit op te geven. Europa mist alle drie.

Voor Polen is Rusland een existentiële dreiging. Voor Italië is het een abstract probleem. Voor Duitsland vooral een energievraagstuk. Voor Spanje een ver-van-mijn-bed-show. Dat is geen gezamenlijke dreiging, dat is een geografisch meningsverschil.

China? Partner én concurrent. Amerika? Beschermer én rivaal. Wie overal nuance ziet, mobiliseert niemand.

Cultureel gelijk? Nauwelijks.
Er wordt vaak gezegd dat Europa “waarden” deelt. Maar zodra je vraagt welke, wordt het stil of ideologisch. De enige echte gemeenschappelijke wortel is het christendom. En juist die wortel ontkennen we collectief.

Europa is christelijk gevormd, maar schaamt zich daarvoor. Moreel universalisme, individuele waardigheid, schuld en vergeving. Het zit diep in ons DNA. Tegelijkertijd doen onze elites alsof Europa is gebouwd op abstracte mensenrechten en technocratische regelgeving.

Een beschaving die haar oorsprong verloochent, mist samenhang. En zonder samenhang geen politieke wil.

Bestuurlijk Europa is een beheers machine
Europa is niet dynamisch. Europa is voorzichtig. Het reguleert, herverdeelt, harmoniseert en vergadert. Het innoveert niet. Het durft niet. Het creëert geen macht, maar processen.

Silicon Valley ontstaat niet uit commissies. Technologische dominantie groeit niet uit consensusmodellen. Geopolitieke macht vraagt om snelheid, risico en visie. Europa heeft vooral richtlijnen.

We besturen alsof de toekomst een verlengstuk van het verleden is. Dat is geen strategie, dat is beheer.

Deze bestuurlijke traagheid is geen toeval, maar een rekensom. Terwijl Brussel nieuwe richtlijnen produceert, verdampt buiten het vergaderzaaltje de werkelijkheid. De Europese motor sputtert niet meer; hij draait stationair. De beroepsbevolking krimpt, innovatiekapitaal vertrekt en investeringen in AI en deep-tech kiezen massaal voor de overkant van de oceaan. Europa is een continent geworden dat zijn toekomst exporteert en zijn tijd besteedt aan het managen van verval. En wie dan spreekt over ‘strategische autonomie’, moet eerlijk zijn: afhankelijkheid van buitenlandse defensie, energie en grondstoffen is geen strategie, maar zelfbedrog.

Noord betaalt, Zuid ontvangt. En niemand noemt het zo.
De eurozone is een transferunie zonder democratisch mandaat. Noord-Europa financiert structureel Zuid-Europa. Niet uit solidariteit, maar uit angst voor instorting. Zuid-Europa ervaart dit niet als gunst, maar als recht.

Dat creëert moreel risico, economische stagnatie en onderhuids ressentiment. Je kunt geen supermacht bouwen op wederzijds wantrouwen en stille ergernis.

De harde waarheid
Europa zou zich moeten verenigen om geopolitiek relevant te blijven. Maar Europa kan zich niet verenigen omdat het intern verdeeld, cultureel onzeker en bestuurlijk verstard is.

Wat Rob de Wijk beschrijft is wat nodig zou zijn. Wat Europa laat zien is wat mogelijk is. En dat ligt ver uit elkaar.

Misschien is dat de echte tragedie. Niet dat Europa te klein is, maar dat het zijn ambitie heeft ingeruild voor comfort en procedures.